Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет туралы ереже «тұрғын үй – коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі» мемлекеттік мекемесінің «Қостанай ауданы әкімдігінің Затобол жылу энергетикалық компаниясы» коммуналдық мемлекеттік кәсіпорнында

1 тарау. Жалпы ережелер

1. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы Осы Ереже «тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі» мемлекеттік мекемесінің «Қостанай ауданы әкімдігінің Затобол жылу энергетикалық компаниясы» коммуналдық мемлекеттік кәсіпорнындағы комплаенс – қызмет (бұдан әрі – "ЗЖЭК" КМК, ереже)«сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 16-бабының 3-тармағына сәйкес әзірленді (бұдан әрі-заң).
2. Осы Ереже "ЗЖЭК" КМК-да сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің функцияларын орындайтын адамдардың мақсаттарын, міндеттерін, қағидаттарын, функциялары мен өкілеттіктерін айқындайды.
3. "ЗЖЭК" КМК өз қызметінің ерекшелігін негізге ала отырып, осы ережені ескере отырып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс қызметі туралы ережені бекітеді.
4. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет туралы ереже "ЗЖЭК" КМК ресми интернет-ресурсында және барлық қызметкерлердің назарына жеткізіледі.
5. Осы Ережеде мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:
1) сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс - "ЗЖЭК" КМК мен оның қызметкерлерінің Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі заңнамасын сақтауын қамтамасыз ету жөніндегі функция;
2) Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау – сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтау және зерделеу;
3) мүдделер қақтығысы, жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың, оларға теңестірілген адамдардың, лауазымды адамдардың жеке мүдделері мен олардың лауазымдық өкілеттіктері арасындағы қайшылық, бұл ретте аталған адамдардың жеке мүдделері олардың өздерінің лауазымдық міндеттерін орындамауына және (немесе) тиісінше орындамауына әкеп соғуы мүмкін;
4) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық, заңда әкімшілік немесе қылмыстық жауаптылық белгіленген, сыбайлас жемқорлық белгілері бар құқыққа қарсы кінәлі іс-әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік);
5) Сыбайлас жемқорлық тәуекелі себептердің туындау мүмкіндігі және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін жағдайлар;
6) Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілерінің зерделеу, анықтау, шектеу жөніндегі қызметі алдын алу шаралары жүйесін әзірлеу және енгізу жолымен сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою;
7) сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган – Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатын қалыптастыруды және іске асыруды және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы үйлестіруді, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың алдын алуды, анықтауды, жолын кесуді, ашуды және тергеп-тексеруді жүзеге асыратын мемлекеттік орган және оның аумақтық бөлімшелері.
6. "ЗЖЭК" КМК-да сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс қызметтің функцияларын орындайтын жауапты тұлға айқындалады, оның негізгі міндеті осы ұйымның және оның қызметкерлерінің Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заңнамасын сақтауын қамтамасыз ету болып табылады. Бұл ретте сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің функцияларын орындайтын жауапты тұлға мүдделердің ықтимал қақтығысы ескеріле отырып айқындалады.
7. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің функцияларын орындайтын жауапты тұлға "ЗЖЭК"КМК басшысының шешімімен айқындалады.
8. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет өз өкілеттігін атқарушы органға, "ЗЖЭК" КМК лауазымды адамдарына қарамастан жүзеге асырады және Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заңнамасының талаптарын сақтауды қамтамасыз ету кезінде тәуелсіз болып табылады.
9. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметке әдіснамалық қолдауды сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган және оның аумақтық бөлімшелері көрсетеді.
10. Егер заңда, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы халықаралық стандарттарда осы Ережеде көзделмеген сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенсті ұйымдастыруға қойылатын талаптар мен тәсілдер белгіленген жағдайда, осы талаптар мен тәсілдерді "ЗЖЭК"КМК басшысы бекітеді.

2 тарау. Мақсаттар, міндеттер, принциптер, функциялар және сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің өкілеттіктері

11. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметінің негізгі мақсаты комплаенс-қызмет кәсіпорынның және оның қызметкерлерінің Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заңнамасын сақтауын қамтамасыз ету, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-шаралардың іске асырылуына мониторинг жүргізу болып табылады.
12. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің міндеттері:
1) кәсіпорынның және оның қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың алдын алу және алдын алу құралдарын енгізуін қамтамасыз ету;
2) "ЗЖЭК" КМК-да сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі шаралар жүйесін тиімді іске асыру;
3) "ЗЖЭК" КМК-да сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізуді қамтамасыз ету;
4) сыртқы реттеуші талаптардың сақталуын қамтамасыз ету
және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша үздік халықаралық тәжірибе;
5) Заңға сәйкес сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың негізгі қағидаттарының сақталуын қамтамасыз ету.
1."ЗЖЭК" КМК сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс функцияларын енгізу және жүзеге асыру кезінде мынадай қағидаттарды басшылыққа алады:
1) сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс функцияларын орындау үшін бөлінетін өкілеттіктер мен ресурстардың жеткіліктілігі;
2) басшылықтың сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс тиімділігіне мүдделілігі;
3) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет қызметінің ақпараттық ашықтығы;
4) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің тәуелсіздігі;
5) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенсті жүзеге асырудың үздіксіздігі;
6) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенсті жетілдіру;
7) сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс функцияларын жүзеге асыратын мамандардың құзыреттерін тұрақты арттыру.
2.Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің функциялары:
1) әзірлеуді қамтамасыз етеді:
"ЗЖЭК" КМК сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың ішкі саясаты;
"ЗЖЭК" КМК қызметкерлері үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі Нұсқаулық;
"ЗЖЭК" КМК - да мүдделер қақтығысын анықтау мен реттеудің ішкі саясаты;
заңнамаға сәйкес сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарт
сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы;
сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі ішкі іс-шаралар жоспары;
"ЗЖЭК" КМК қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы бұзу фактілері немесе ықтимал бұзушылықтары туралы хабардар ету тәртібін регламенттейтін құжат;
корпоративтік этика мәселелерін реттейтін құжат
және мінез-құлық;
2) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың тиімділігіне қатысты ақпаратты жинауды, өңдеуді, қорытуды, талдауды және бағалауды жүзеге асырады
3) «Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы № 12 бұйрығымен бекітілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына сәйкес кәсіпорын қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізуді үйлестіреді (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде тіркелген). № 14441 құқықтық актілер);
4) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган мен кәсіпорынның бірінші басшыларының бірлескен шешімі бойынша жүргізілетін квазимемлекеттік сектор субъектісінің қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдауға қатысады;
5) анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне мониторингті жүзеге асырады
«ЗЖЭК» КМК және оларды митигациялау және жою бойынша қабылданып жатқан шаралар;
6) «ЗЖЭК»КМК-да сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру мәселелері бойынша түсіндіру іс-шараларын жүргізеді;
7)"ЗЖЭК" КМК қызметкерлері үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы оқыту семинарларын ұйымдастырады;
8) "ЗЖЭК" КМК қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саясатын және корпоративтік әдеп пен мінез-құлық мәселелерін сақтауын бақылауды қамтамасыз етеді;
9) "ЗЖЭК"КМК ұжымында жалпы қабылданған моральдық-этикалық нормаларға сәйкес келетін өзара қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыруға жәрдемдеседі;
10) мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдардың заңда белгіленген қаржылық бақылау шараларын және сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді сақтауын қамтамасыз етеді,
сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет құзыреті шеңберінде;
11) "ЗЖЭК" КМК құрылымдық бөлімшелерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі ішкі іс-шаралар жоспарын әзірлейді және орындауына мониторинг жүргізеді;
12) мүдделер қақтығысын, оның ішінде жұмысқа орналастыру, сатып алу мәселелерін анықтау, мониторингілеу және реттеу жөнінде шаралар қабылдайды
және "ЗЖЭК"КМК бизнес-процестері;
13) сыйға тарту мәселелерін реттеу жөнінде шаралар қабылдайды
және "ЗЖЭК"КМК-да сыйлықтар алу;
14) контрагенттердің сенімділігін кешенді тексеруді жүзеге асырады;
15)өтініштер (шағымдар) негізінде қызметтік тексерулер жүргізеді
"ЗЖЭК" КМК сыбайлас жемқорлық фактілері туралы және / немесе оларға қатысады;
16) сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамадағы, сыбайлас жемқорлыққа байланысты істер бойынша сот практикасындағы өзгерістерге мониторинг пен талдау жүргізеді
"ЗЖЭК" КМК-да;
17) "ЗЖЭК"КМК құрылымдық бөлімшелері мен қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы шараларды іске асыру тиімділігіне бағалау жүргізеді;
18) сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша "ЗЖЭК" КМК құрылымдық бөлімшелері мен қызметкерлерінің ақпаратын тыңдайды;
19) "БТЭК" КМК басшысына анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою, квазимемлекеттік сектор субъектісінің қызметін ұйымдастырудың ішкі процестерінің тиімділігін арттыру бойынша ұсынымдар енгізеді;
20) "ЗЖЭК" КМК қызметінің ерекшелігіне қарай, егер мұндай функциялар тәуелсіздікке әсер етпесе және мүдделер қақтығысын тудырмаса, комплаенс, іскерлік этика, орнықты даму мәселелеріне байланысты функцияларды жүзеге асырады;
3. сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органмен және мемлекеттік органдармен, квазимемлекеттік сектор субъектілерімен, қоғамдық бірлестіктермен, сондай-ақ өзге де жеке тұлғалармен өзара іс-қимыл жасайды
және заңды тұлғалар.
14. "БТЭК" КМК басшысының шешімімен сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет басшысын тағайындау жүзеге асырылады және оның өкілеттік мерзімі, сыйақы мөлшері және еңбекақы төлеу шарттары айқындалады.
15. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің басшысы сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-Қызметке жүктелген міндеттердің орындалуын қамтамасыз етеді.
16. "ЗЖЭК" КМК басшысының шешімімен сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет қызметкерлерінің өкілеттік мерзімі, жұмыс тәртібі және еңбегіне ақы төлеудің өзге де шарттары және оларды тағайындау жүзеге асырылады.
17. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет қызметкерлерінің функционалдық міндеттері, құқықтары мен жауапкершілігі сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтер туралы ереженің негізінде әзірленетін лауазымдық нұсқаулықтармен не қызметкердің қызметтік құқықтары мен міндеттерін айқындайтын құжаттармен айқындалады және оларды "ЗЖЭК"КМК басшысы бекітеді.
18. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің басшысы сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің құрылымы мен штат кестесі бойынша ұсынысты "ЗЖЭК"КМК басшысына ұсынады.
19. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің атынан "ЗЖЭК" КМК басқа құрылымдық бөлімшелеріне, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша ведомстволар мен ведомстволық бағынысты ұйымдарға жіберілетін құжаттар мен сауалдарға сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің басшысы қол қояды.
20. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің қызметкерлері уәкілетті органдар өткізетін оқыту іс-шараларына қатысу арқылы кәсіби біліктілігін үнемі арттырып отыруы қажет және комплаенс саласындағы кәсіби ұйымдар.
21. Өз қызметі шеңберінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет:
1) "ЗЖЭК" КМК құрылымдық бөлімшелерінен ақпарат пен материалдарды, оның ішінде коммерциялық және қызметтік құпияны құрайтын материалдарды сұратады және алады;
2) өз құзыретіне жататын мәселелерді "ЗЖЭК"КМК басшысының қарауына шығаруға бастамашылық жасайды;
3) келіп түскен хабарламалар бойынша қызметтік тексерулер жүргізеді
ықтимал сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар немесе Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заңнамасын бұзу туралы;
4) "ЗЖЭК" КМК басшылары мен басқа да қызметкерлерінен қызметтік тергеу шеңберінде жазбаша түсініктемелер беруді талап етеді;
5) Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасын жетілдіру жөнінде ұсыныстар әзірлейді және
олардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органына;
6) ішкі құжаттардың жобаларын әзірлеуге қатысады өз құзыреті шегінде;
7) "ЗЖЭК" КМК қызметкерлерінің "ЗЖЭК" КМК-да сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы бұзудың болуы немесе ықтимал мүмкіндігі туралы хабарлауы не "ЗЖЭК"КМК-да сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі шаралардың тиімділігін арттыру жөнінде ұсыныстар енгізу үшін ақпараттандыру арналарын құрады;
22. Өз қызметін жүзеге асыру кезінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет:
1) егер онда деректер болмаса, сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс функцияларын жүзеге асыру кезеңінде белгілі болған "ЗЖЭК" КМК туралы ақпараттың құпиялылығын сақтайды дайындалып жатқан және (немесе) жасалған сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық туралы;
2) жүгінген адамдардың құпиялылығын қамтамасыз етеді сыбайлас жемқорлықтың, корпоративтік Әдеп кодексін және өзге де ішкі құжаттарды бұзудың болжамды немесе нақты фактілері бойынша "ЗЖЭК" КМК сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша;
3) "БТЭК" КМК басшысын сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы бұзудың болуы немесе ықтимал мүмкіндігіне байланысты кез келген жағдайлар туралы уақтылы хабардар етеді;
4) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органның назарына белгілі болған дайындалып жатқан, жасалатын жағдайлар туралы жеткізеді
немесе жасалған сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар;
5)"ЗЖЭК" КМК белгіленген жұмыс режиміне кедергі келтірмейді;
6) қызметтік және кәсіби этиканы сақтайды.
23. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің қызметкерлері:
1) олар қатысқан процестерді тексеруге қатысуға
алдыңғы үш жыл ішінде;
2) тексерудің бейтараптығына нұқсан келтіретін немесе осындай нұқсан келтіретін ретінде қабылданатын қызметке қатысуға құқылы;
3) құпия ақпаратты жеке мүддесі үшін пайдалануға;
4) Іскерлік әдеп нормаларын бұзуға;
5) нәтижесінде тәуелсіздікке, объективтілікке нұқсан келуі мүмкін сыйлықтар қабылдауға және қызметтерді пайдалануға
сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің бейтараптығы не осындай залал келтіретін ретінде қабылдануы мүмкін;
6) мүдделер қақтығысына әкеп соғуы мүмкін тексерулерге, қызметтік тергеулерге және басқа да іс-шараларға қатысуға міндетті.
24. "ЗЖЭК" КМК басшылығына:
1) сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің қызметін жүзеге асыру үшін тиімді орта құруға жәрдемдесуге, жәрдем көрсетуге
оның мақсаттарын, міндеттерін, функциялары мен міндеттерін орындауда, құқықтарын іске асыруда;
2) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің қызметін әкімшілік (ұйымдық-техникалық) қамтамасыз етуді жүзеге асыруға, оның ішінде оның қызметі үшін қажетті мүмкіндіктермен, активтермен қамтамасыз етуге
Ақпараттық жүйелер мен қосымшаларды қоса алғанда, ресурстармен
қажетті мәліметтер базасына) және өзге де Тауарларға, жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге;
3) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет қызметкерлеріне сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет Қызметі, Әлеуметтік және коммуникациялық дағдылар мен құзыреттер мәселелері бойынша оқыту және сертификаттау мүмкіндіктерін беруге міндетті.
25. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің өзара іс-қимылы
"ЗЖЭК" КМК құрылымдық бөлімшелерімен жұмыстағы өзара сыпайылық пен дұрыстық негізінде құрылады.
26. "ЗЖЭК" КМК құрылымдық бөлімшелерінің қызметкерлері сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметке:
1) сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің міндеттері мен функцияларын жүзеге асыру үшін қажетті құжаттар мен ақпаратты ұсыну,
осы Ереженің 14-тармағының 1) тармақшасында белгіленген ерекшеліктерді ескере отырып;
2) Анықталған тәуекелдер мен бұзушылықтарды объективті талқылау;
3) туындайтын мәселелер мен проблемаларды бірлесіп шешу.

3-тарау. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтің есептілігі

27. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет тоқсан сайын қабылданған сыбайлас жемқорлыққа қарсы шаралар бойынша ақпаратты "ЗЖЭК" КМК-ға сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға жібереді.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органның сұрау салуы бойынша қабылданған сыбайлас жемқорлыққа қарсы шаралар бойынша қосымша ақпарат "ЗЖЭК"КМК-не жіберіледі.
28. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет "ЗЖЭК"КМК басшысына мерзімді есеп береді.
Ықтимал сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар туындаған кезде
"ЗЖЭК" КМК басшысы тарапынан сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет "сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы"Заңның 24-бабының 1-тармағына сәйкес уәкілетті мемлекеттік органдарға жүгінеді.